સ્ટીમબોટ, રોકેટ, સોલાર બેટરી, હીટ એન્જિન, રેડિયો... આ બધું તમને જાતે બનાવવું ગમે? એ પણ સહેલાઈથી મળતી ચીજવસ્તુમાંથી? વિજ્ઞાનનો જબરજસ્ત રોમાંચક ખજાનો છે અહીં...
તમારામાંના બાળકને તમે જીવતું રાખ્યું હશે તો ચોમાસામાં આ મજા તમે ચોક્કસ માણી હશે (ના, પાણીના ખાબોચિયામાં મસ્તીથી કૂદકો મારવાની વાત નથી!), ભીના રસ્તા પર ઓઇલ કે પેટ્રોલડીઝલ ઢોળાતાં રચાતાં રંગબેરંગી મેઘધનૂષ જોવાની મજા! અચ્છા, એ વખતે તમારી આંગળીએ કોઈ ટાબરિયું હોય અને એ આ મેઘધન્નુ ઘરે સાથે લઈ જવાની જીદ પકડે તો? અત્યાર સુધી તમે કદાચ પ્રેમથી સમજાવી, પટાવીને ને છેવટે ધમકાવીને વાતનો અંત લાવ્યા હશો પણ હવે એવું કંઈ કરવાની જરૂર નથી.
બસ ‘આવું જ મેઘધનુષ - પરમેનન્ટ મેઘધનૂષ ઘરે બનાવી આપીશ’ એવું પ્રોમીસ આપો અને ઘરે આવીને તમારું ‘રઘુવીર વચન’ પાળી બતાવો!
ઘરે પહોંચીને ઇન્ટરનેટ ખોલો અને પહોંચો (http://scitoys.com/) પર. આ સાઇટ પર એના નામ પ્રમાણે, વિજ્ઞાનના સિદ્ધાંત અનુસાર કામ કરતા અનેક જાતના પ્રયોગો કે રમકડાં, મોટા ભાગે ઘરમાં જ ઉપલબ્ધ ચીજવસ્તુઓથી બનાવવાની અનેક ટીપ્સનો ખજાનો છે.
પહેલી નજરે સાઇટ સાવ સામાન્ય લાગશે. ચારેતરફ ગૂગલની એડ્સની ભરમાર વચ્ચે, સાવ કોઈ શિખાઉ વ્યક્તિની જેમ મૂકેલી થોડી ટેક્સ્ટ અને એક તરફ એક લાંબુંલચક લિસ્ટ. બસ, આ લિસ્ટનું હેડિંગ તમારું ધ્યાન જકડી લેશે - સાયન્સ ટોય્ઝ ટુ કેન મેઇક વિથ યોર કીડ્ઝ!
લિસ્ટમાં મેગ્નેટિઝમ, ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિઝમ, ઇલેક્ટ્રોકેમિસ્ટ્રી, રેડિયો, થર્મોડાયનેમિક્સ, એરોડાયનેમિક્સ, લાઇટ્સ એન્ડ ઓપ્ટિક્સ, બાયોલોજી, મેથેમેટિક્સ, કમ્પ્યુટર્સ એન્ડ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ એવાં હેડિંગ્સ છે. જોકે એન્જિનીયરિંગના વિદ્યાર્થીને પણ થથરાવી મૂકતા આ શબ્દો વાંચીને ગભરાવાની જરૂર નથી. દરેક હેડિંગ નીચે, જે તે સિદ્ધાંત કામે લગાડીને મસ્ત કરામત કરી બતાવે તેવાં રમકડાંની યાદી છે. મન પડે તેના પર ક્લિક કરો એટલે, ફરી બિલકુલ સાદી રીતે, એ રમકડું કેવી રીતે બનાવી શકાય તેની સરળ સમજણ વાંચવા મળશે. દરેક તબક્કાના ફોટોગ્રાફ પણ સાથે જ છે. મોટા ભાગે ઘરમાં જ મળી જતી ખોખાં, પ્લાસ્ટિકની બોટલ, દોરી, મીણબત્તી, સ્ટ્રો વગેરે જેવી ચીજવસ્તુની જરૂર પડશે. ઇલેક્ટ્રિસિટી કે થર્મોડાયનેમિક્સને લગતાં રમકડાં બનાવવામાં મોટી વ્યક્તિના માર્ગદર્શનની ખાસ જરૂર રહેશે.
આ સાઇટની મજા ફક્ત જાતભાતનાં રમકડાંમાં નથી. રમકડું બનાવ્યા પછી, એ રમકડું કેવી રીતે જે તે કરામત કરી બતાવે છે તેની વૈજ્ઞાનિક સમજણ પણ તેમાં આપેલી છે. જેમ કે થર્મોડાયનેમિક્સ વિભાગમાં એક રમકડું છે - વર્લ્ડઝ સિમ્પલેસ્ટ સ્ટીમબોટ! આ બોટ એટલે આપણા ગામઠી મેળામાં મળતી પેલી દીવાની ગરમીથી ચાલતી હોડી! મજાની વાત એ છે કે સાઇટ પર ઉલ્લેખ છે કે ભારતમાં આવી હેન્ડમેઇડ બોટ મળે છે અને એનો ફટ ફટ અવાજ બાળકોને મજોમજો કરાવી દે છે. સાઇટ પર એનો નાનકડો વિડિયો પણ છે! આ હોડીમાં કામ કરતા સિદ્ધાંતને સમજીને, પોતાની જગ્યાએ ગોળ ગોળ ફરતી હોડી બનાવવાનો કિમિયો પણ અહીં સમજાવ્યો છે.
આપણા દેશી ‘ઇડિયટ રૅન્ચો’ના વિદેશી અવતાર જેવા સિમોન ક્વીલન ફિલ્ડ નામના એક વિજ્ઞાનપ્રેમીએ આ સાઇટ બનાવી છે. રમકડાં બનાવવામાંથી નવરા પડો તો સાઇટમાં થોડાં વધુ ખાંખાંખોળાં કરજો. સિમોન તેમણે બનાવેલાં રમકડાંનું આ સાઇટ દ્વારા સેલિંગ પણ કરે છે (જોકે આપણે માટે એ કામનું નથી, ‘ઇન્ડિયન સ્ટીમ બોટની કિંમત અહીં લગભગ રૂ. ૩૫૦ છે!). એમણે ખરીદેલાં કેટલાંક મસ્ત રમકડાં વિશે થોડી વિગતો અને આ રમકડાં નેટ પર ક્યાંથી ખરીદી શકાય એની વિગતો પણ અહીં છે (જેમ કે ઘરમાં ઉડાડી શકાય એવું રિમોટ કંટ્રોલ્ડ, રબરનું ટચૂકડું પ્લેન). સિમોનનો ‘ટોઈંગ વીથ સાયન્સ’ શીર્ષકનો એક બ્લોગ પણ છે. વિજ્ઞાનના આજીવન વિદ્યાર્થીઓના દિમાગમાં અનેક પ્રકારના નવા ઝબકારા થવા લાગે એવા કેટકેટલાય લેખોથી આ બ્લોગ ભર્યો પડ્યો છે.
ફેસબુક, ઓર્કૂટ, ટ્વીટર, હોલીવૂડબોલીવૂડની સાઇટ્સ વગેરે વગેરેથી થોડા કંટાળો ત્યારે એક નજર જરા ઇસ તરફ ભી હો જાય?
